సందర్భం
ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాలను వేగవంతం చేస్తూ ఆయుధాల తయారీకి అవసరమైన స్థాయికి చేరువవుతుందన్న ఆందోళనల నడుమ ఈ అంశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చనీయాంశంగా మారింది. అగ్రరాజ్యాల ఒత్తిళ్లు, అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ఉన్నప్పటికీ ఇరాన్ తన పౌర అణు కార్యక్రమాన్ని కొనసాగిస్తుండటం, అమెరికాతో దౌత్యపరమైన విభేదాలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ వ్యవహారం అంతర్జాతీయ భద్రతా రంగాన్ని కలవరపెడుతూ వార్తల్లో నిలుస్తోంది.
ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అణు ఆయుధాల నియంత్రణ అనేది అత్యంత సంక్లిష్టమైన సవాలుగా మారింది. ఒక దేశం పౌర అవసరాల కోసం అణు శక్తిని అభివృద్ధి చేసుకుంటున్నప్పుడు, అదే సాంకేతికతను మారణాయుధాల తయారీకి వాడకుండా అడ్డుకోవడం అంతర్జాతీయ సమాజానికి కత్తిమీద సాము లాంటిది. ప్రస్తుతం ఇరాన్ అణు సామర్థ్యం కేవలం ఒక ప్రాంతానికో, దేశానికో పరిమితమైన సమస్య కాదు, ఇది మొత్తం పశ్చిమాసియా భౌగోళిక రాజకీయాలను, ప్రపంచ శాంతిని ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేసే అత్యంత సున్నితమైన అంశం.
అణు వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం పరిమితులు
- అంతర్జాతీయ అణు వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం (NPT) దేశాలు అణు ఆయుధాలను అభివృద్ధి చేయడాన్ని తీవ్రంగా నిరుత్సాహపరుస్తుంది కానీ, పౌర అవసరాల కోసం అణు సాంకేతికతను వాడుకునే హక్కును హరించదు.
- విద్యుత్ ఉత్పత్తి, వైద్య రంగం కోసం వినియోగించే అణు సాంకేతికతనే ఆయుధాల తయారీకి కూడా ఉపయోగించే అవకాశం ఉండటం ఈ ఒప్పందంలో ఉన్న అతిపెద్ద లోపం.
అంతర్జాతీయ అణుశక్తి ఏజెన్సీ (IAEA) నిరంతర పర్యవేక్షణ ఉన్నప్పటికీ, ఒక దేశం దొంగచాటుగా ఆయుధ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోకుండా పూర్తిగా నిరోధించడం ఆచరణలో సాధ్యం కావడం లేదు.
ఇరాన్ అణు సామర్థ్యం వ్యూహాలు
- ఇరాన్ ప్రస్తుతం అణు ఆయుధాలను తయారు చేయడానికి అవసరమైన పూర్తి సాంకేతికతను సమకూర్చుకుని, తుది అడుగు వేయడానికి ముందున్న ‘త్రెషోల్డ్ స్టేట్’ (సరిహద్దు దేశం) దశలో నిలిచింది.
- అణు బాంబు తయారీకి 90 శాతం స్వచ్ఛమైన యురేనియం అవసరం కాగా, ఇరాన్ ఇప్పటికే 60 శాతం వరకు యురేనియంను శుద్ధి చేసే స్థాయికి చేరుకుంది.
- అయితే తమ అణు కార్యక్రమం పూర్తిగా శాంతియుతమైనదని, అది తమ దేశ సార్వభౌమ హక్కు అని ఇరాన్ పదేపదే అంతర్జాతీయ సమాజానికి స్పష్టం చేస్తోంది.
మత విశ్వాసాలు చారిత్రక అనుభవాలు
- ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ అణు ఆయుధాల తయారీ, వినియోగం ఇస్లాం మత విశ్వాసాలకు పూర్తిగా విరుద్ధమని ప్రకటిస్తూ ఒక ‘ఫత్వా’ జారీ చేశారు.
- 1980వ దశకంలో జరిగిన ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో ఇరాక్ రసాయన ఆయుధాలు వాడినప్పుడు, వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయినా అంతర్జాతీయ సమాజం మిన్నకుండిపోవడం ఇరాన్కు చేదు అనుభవాన్ని మిగిల్చింది.
- ఆ భయంకరమైన చారిత్రక అనుభవాల దృష్ట్యా, భవిష్యత్తులో తమ ఉనికికి ముప్పు వాటిల్లినప్పుడు రక్షణ కోసం ఒక నివారణ సాధనంగా ఉండాలనే వ్యూహంతో ఇరాన్ వ్యవహరిస్తోంది.
అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ఒప్పందాల వైఫల్యం
- 2015లో అగ్రరాజ్యాలతో కుదిరిన జాయింట్ కాంప్రహెన్సివ్ ప్లాన్ ఆఫ్ యాక్షన్ (JCPOA) ఒప్పందం ద్వారా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని కొంతమేర నియంత్రించే ప్రయత్నం జరిగింది.
- కానీ 2018లో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఏకపక్షంగా ఈ ఒప్పందం నుంచి వైదొలగడంతో ఇరాన్ తిరిగి తన యురేనియం శుద్ధి కార్యక్రమాలను వేగవంతం చేసింది.
- ఇరాన్ అణు శాస్త్రవేత్తల హత్యలు, స్టక్స్నెట్ వంటి సైబర్ దాడులు జరిగినప్పటికీ ఇరాన్ అణు ప్రగతిని అడ్డుకోవడంలో అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేదు.
అంతర్జాతీయ విధానాల్లో తీసుకురావాల్సిన మార్పులు కేవలం ఆంక్షలు, సైనిక బెదిరింపుల ద్వారా ఒక దేశ నిర్ణయాలను పూర్తిగా మార్చలేము. భవిష్యత్తులో అణు భద్రతను కాపాడాలంటే ప్రపంచ దేశాలన్నీ పారదర్శకమైన నమ్మకాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు ప్రభుత్వాలు మారినప్పుడల్లా ఏకపక్షంగా రద్దు కాకుండా శాశ్వత చట్టబద్ధమైన కట్టుబాట్లను ఏర్పాటు చేయాలి. కేవలం అగ్రరాజ్యాల ప్రయోజనాల కోసమే కాకుండా, అన్ని దేశాలకు వర్తించేలా దౌత్యపరమైన చర్చలకు పెద్దపీట వేస్తూ సరికొత్త అంతర్జాతీయ నిఘా వ్యవస్థను నిర్మించాల్సిన అవసరం ఉంది.
అణు సాంకేతికత అనేది మానవాళి అభివృద్ధికి ఎంత అవసరమో, దారి తప్పితే అంతే ప్రమాదకరం. ఇరాన్ అణు వ్యవహారం కేవలం ఆ దేశపు భద్రతా ఆకాంక్షలను మాత్రమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ చట్టాలలో దాగిన లొసుగులను, అగ్రరాజ్యాల ద్వంద్వ ప్రమాణాలను ప్రపంచం ముందు ఉంచుతోంది. ప్రపంచ శాంతికి ముప్పు వాటిల్లకుండా చూడాలంటే అంతర్జాతీయ సమాజం పక్షపాత రహితమైన, న్యాయబద్ధమైన విధానాలను అమలు చేయాలి. అప్పుడే అణు రహిత శాంతియుత ప్రపంచాన్ని నిర్మించడం, దేశాల మధ్య నెలకొన్న అపనమ్మకాలను తొలగించడం సాధ్యమవుతుంది.