ఓటరు జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ చట్టబద్ధమే

సందర్భం:

• ఓటరు జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (SSR – Special Summary Revision) కసరత్తుపై జరిగిన కీలక న్యాయపోరాటంలో కేంద్ర ఎన్నికల సంఘానికి (ECI) సుప్రీంకోర్టులో భారీ విజయం లభించింది. బిహార్ రాష్ట్రంలో ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ‘సర్’ (SSR) కసరత్తు పూర్తిగా రాజ్యాంగబద్ధమైనదేనని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు – కీలక రాజ్యాంగ మార్గదర్శకాలు:

• రాజ్యాంగబద్ధ అధికారం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324, మరియు ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం (RPA) లోని సెక్షన్ 21(3) ప్రకారం ఓటరు జాబితాలకు ప్రత్యేక సవరణలు చేపట్టే సంపూర్ణ చట్టబద్ధమైన అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి ఉందని ధర్మాసనం తేల్చిచెప్పింది.
• ధర్మాసనం వివరణ: ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) జస్టిస్ సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జోయ్మాల్యా బాగ్బీలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ 124 పేజీల తీర్పును వెలువరించింది. దేశంలో నిష్పక్షపాతంగా, స్వేచ్ఛగా, న్యాయబద్ధంగా ఎన్నికలు నిర్వహించాలన్న రాజ్యాంగ ఆదేశాలను ఈ కసరత్తు మరింత ముందుకు తీసుకెళ్తుందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.
• పౌరసత్వానికి, ఓటుకు ముడిపెట్టలేం: ఓటరు జాబితాలో పేరును తొలగించినంత మాత్రాన ఒక వ్యక్తి దేశ పౌరసత్వాన్ని (Citizenship) కోల్పోయినట్లు కాదని సిజేఐ జస్టిస్ సూర్యకాంత్ పేర్కొన్నారు. ఓటర్ల జాబితా కానీ, ఆధార్ కార్డు కానీ దేశ పౌరసత్వాన్ని నిర్ధారించే చట్టబద్ధమైన పత్రాలు కావని తీర్పు స్పష్టం చేసింది.
• డేటా బదిలీ ఆదేశం: ఈ దేశ పౌరులు కాదనే అభిప్రాయంతో ఓటరు జాబితా నుండి తొలగించిన వ్యక్తుల పేర్ల వివరాలను పౌరసత్వాన్ని నిర్ధారించే అధికారిక యంత్రాంగానికి 4 వారాల వ్యవధిలోగా పంపించాలని ఎన్నికల సంఘాన్ని కోర్టు ఆదేశించింది.

ఈసీ తెలిపిన ఆవశ్యకత కారణాలు: దేశంలో పెరుగుతున్న నగరీకరణ, భారీ వలసలు మరియు గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఓటరు జాబితాల సమగ్ర సవరణ జరగకపోవడం వంటి కారణాల రీత్యా ‘సర్’ నిర్వహణ అత్యంత ఆవశ్యకమని ఎన్నికల సంఘం తెలిపిన వివరణపై ధర్మాసనం సంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది.

వీవీప్యాట్ (VVPAT) రసీదులపై సమయం ముద్రణ పిటిషన్:

• పిటిషన్ నేపథ్యం: పోలింగ్ ముగిసిన సమయం తర్వాత కూడా పెద్దఎత్తున ఓట్లు నమోదవుతున్నాయనే ఆరోపణల నేపథ్యంలో.. ఓటర్లు ఓటు వేసిన ఖచ్చితమైన సమయాన్ని (Voting Time) వీవీప్యాట్ రసీదులపై ముద్రించేలా నిబంధనలను మార్చాలని తెలంగాణలోని భద్రాద్రి-కొత్తగూడెం జిల్లాకు చెందిన నల్లా సురేష్‌రెడ్డి అనే వ్యక్తి సుప్రీంకోర్టులో రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేశారు.
• కోర్టు ఆదేశం: ఈ పిటిషన్‌ను విచారించిన సుప్రీంకోర్టు, దీనిని ఒక విజ్ఞాపన పత్రంగా (Representation) పరిగణనలోకి తీసుకుని తగిన నిర్ణయం తీసుకోవాలని కేంద్ర ఎన్నికల సంఘానికి పంపింది.

కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం మరియు ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల సంస్కరణలు

భారత ఎన్నికల సంఘం నిర్మాణం మరియు అధికారాలు (Election Commission of India):

• భాగం 15 మరియు ఆర్టికల్ 324: భారత రాజ్యాంగంలోని 15 వ భాగంలో ఆర్టికల్ 324 నుండి 329 వరకు ఎన్నికల నిర్వహణకు సంబంధించిన నిబంధనలను పొందుపరిచారు. ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం దేశంలో రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, పార్లమెంటు మరియు రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికల ఓటర్ల జాబితాల తయారీ, పర్యవేక్షణ, మార్గదర్శకత్వం మరియు నియంత్రణ అధికారాలు కేంద్ర ఎన్నికల సంఘానికి మాత్రమే ఉంటాయి.
• స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి: ఎన్నికల సంఘం ఒక శాశ్వత మరియు స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థ. ప్రజాస్వామ్యంలో పారదర్శకతను కాపాడటానికి ఎన్నికల సంఘానికి విస్తృతమైన స్వయంప్రతిపత్తి అధికారాలను రాజ్యాంగం కల్పించింది.

ఎన్నికల సంస్కరణలు – ఓటింగ్ యంత్రాల (EVM & VVPAT) సాంకేతిక పరిణామక్రమం:

• ఈవీఎం (EVM) ల ప్రవేశం: దేశంలో ఓటింగ్‌ను సరళతరం చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలను (EVM) మొట్టమొదటిసారిగా 1982 లో కేరళలోని పరువూర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ ఉపఎన్నికలో ప్రయోగాత్మకంగా ఉపయోగించారు. 2004 సార్వత్రిక ఎన్నికల నుండి దేశవ్యాప్తంగా వీటిని పూర్తిగా అమలు చేస్తున్నారు.
• వీవీప్యాట్ (VVPAT) ప్రాధాన్యత: ఓటరు తాను వేసిన ఓటు సరైన అభ్యర్థికే పడిందో లేదో సరిచూసుకునే ఓటరు ధృవీకరణ కాగితపు ఆడిట్ ట్రయల్ (Voter Verifiable Paper Audit Trail – VVPAT) యంత్రాలను 2013 లో నాగాలాండ్ లోని నోక్సెన్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గంలో మొదటిసారి ఉపయోగించారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియపై ప్రజల్లో విశ్వసనీయతను పెంచడానికి వీవీప్యాట్ రసీదుల విధానం అత్యంత కీలక సంస్కరణగా మారింది.