కొలంబియా నీటి ఏనుగుల సంక్షోభానికి వంటారా పరిష్కారం చూపుతుందా?

సందర్భం

కొలంబియాలో విపరీతంగా పెరిగిపోయిన నీటి ఏనుగుల (హిప్పోల) సంఖ్య పర్యావరణానికి ముప్పుగా మారడంతో వాటిని చంపివేయాలని అక్కడి ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఈ నేపథ్యంలో, గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో ఉన్న ‘వంటారా’ వన్యప్రాణి పునరావాస కేంద్రం ఆ 60 నీటి ఏనుగులకు ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ముందుకు రావడంతో ఈ అంశం అంతర్జాతీయంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

ప్రకృతి వైవిధ్యం మరియు పర్యావరణ సమతుల్యత అనేది ఏ దేశానికైనా అత్యంత ముఖ్యం. ఒక ప్రాంతానికి చెందని జంతువులు వేరే ప్రాంతానికి వచ్చి అక్కడ విపరీతంగా పెరిగిపోతే, అవి స్థానిక జీవవైవిధ్యానికి పెను సవాలుగా మారుతాయి. కొలంబియాలో ఇప్పుడు సరిగ్గా ఇటువంటి పరిస్థితే తలెత్తింది. దశాబ్దాల క్రితం వినోదం కోసం తెచ్చిన కొన్ని జంతువులు, ఇప్పుడు వేల సంఖ్యలో పెరిగిపోయి ఆ దేశ పర్యావరణాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఈ సమస్యను మానవీయ కోణంలో పరిష్కరించేందుకు భారతదేశానికి చెందిన ఒక సంస్థ ప్రయత్నించడం విశేషం.

కొలంబియాలో నీటి ఏనుగుల సమస్య మూలాలు

• 1981లో కొలంబియా డ్రగ్ లార్డ్ పాబ్లో ఎస్కోబార్ తన సొంత జూ కోసం ఒక మగ మరియు మూడు ఆడ నీటి ఏనుగులను దిగుమతి చేసుకున్నాడు.
• 1993లో ఎస్కోబార్ మరణం తర్వాత, అతని ఆస్తిని వదిలివేయడంతో ఈ జంతువులు తప్పించుకుని సమీపంలోని మాగ్డలీనా నదీ పరివాహక ప్రాంతానికి చేరుకున్నాయి.
• అక్కడ వీటికి సహజ సిద్ధమైన శత్రువులు లేకపోవడం మరియు అనుకూలమైన వాతావరణం ఉండటంతో వీటి సంఖ్య ప్రస్తుతం సుమారు 170కి చేరింది.
• ఇవి నీటి వనరులలో వ్యర్థాలను వదలడం వల్ల నీటి నాణ్యత దెబ్బతింటోందని మరియు నాచు మొక్కలు పెరిగి స్థానిక చేపలు, ఇతర జీవులకు ముప్పు ఏర్పడుతోందని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.

నియంత్రణకు కొలంబియా ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు

• మార్చి 2022లో కొలంబియా ఈ నీటి ఏనుగులను పర్యావరణానికి హాని కలిగించే ‘దురాక్రమణ జాతి’గా (Invasive species) ప్రకటించింది.
• అక్టోబర్ 2021లో ప్రారంభించిన సంతాన నిరోధక కార్యక్రమం ఖరీదైనదిగా మరియు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వనిదిగా తేలింది.
• ఒక మగ నీటి ఏనుగు అనేక ఆడ ఏనుగులతో జతకట్టగలదు కాబట్టి, అత్యధిక సంఖ్యలో మగ ఏనుగులకు శస్త్రచికిత్స చేయడం కష్టతరంగా మారింది.

శాస్త్రీయ అధ్యయనాల ప్రకారం, వీటి సంఖ్యను తగ్గించాలంటే కేవలం శస్త్రచికిత్స లేదా తరలింపు మాత్రమే సరిపోవని, కొంత మేర చంపడం కూడా అనివార్యమని నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు.

తరలింపులో ఉన్న సాంకేతిక మరియు భౌతిక సవాళ్లు

• నీటి ఏనుగులకు మత్తుమందు ఇవ్వడం చాలా ప్రమాదకరమైన పని; దక్షిణ ఆఫ్రికాలో జరిగిన ఒక అధ్యయనంలో 27 ఏనుగులకు మత్తుమందు ఇవ్వగా 12 చనిపోయాయి.
• వీటి చర్మం చాలా మందంగా ఉంటుంది మరియు ఇవి ఎప్పుడూ నీటిలో ఉండటం వల్ల మత్తులో ఉన్న జంతువు మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
• ఒక వయోజన మగ నీటి ఏనుగు బరువు సుమారు 3,000 కిలోల వరకు ఉంటుంది, వీటిని రవాణా చేయడానికి భారీ ఖర్చుతో పాటు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు అవసరం.
• క్యాప్చర్ మయోపతి (Capture myopathy) అనే ఒత్తిడి సంబంధిత సమస్య వల్ల వన్యప్రాణుల తరలింపులో మరణాలు ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.

వంటారా పునరావాస కేంద్రం సామర్థ్యం

• గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో 3,500 ఎకరాలలో విస్తరించి ఉన్న గ్రీన్ జూలాజికల్ రెస్క్యూ అండ్ రిహాబిలిటేషన్ సెంటర్ (వంటారా) సుమారు 650 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది.
• అంతర్జాతీయ నిబంధనల ప్రకారం 60 నీటి ఏనుగులకు కేవలం 18 ఎకరాల స్థలం సరిపోతుంది, కాబట్టి వంటారాకు వీటిని ఉంచే సామర్థ్యం ఉంది.
• అయితే, నీటి ఏనుగులు గుంపులుగా నివసిస్తాయి కాబట్టి, పరస్పర విరుద్ధమైన జంతువులను వేరుగా ఉంచడానికి కనీసం 6 నుండి 8 ప్రత్యేక ఎన్‌క్లోజర్లు అవసరమవుతాయి.
• జామ్‌నగర్ వాతావరణం కొలంబియా కంటే పొడిగా ఉంటుంది, కాబట్టి వీటి కోసం ఏడాది పొడవునా మంచినీటి కొలనులను కృత్రిమంగా నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది.

అంతర్జాతీయ నిబంధనలు మరియు వివాదాలు

• CITES అనే అంతర్జాతీయ సంస్థ అంతరించిపోతున్న వన్యప్రాణుల వాణిజ్యాన్ని నియంత్రిస్తుంది.
• వంటారా కేంద్రం మెక్సికో, కాంగో వంటి దేశాల నుండి జంతువుల దిగుమతిలో సరైన నిబంధనలు పాటించలేదని గతంలో ఆరోపణలు వచ్చాయి.
• భారతదేశం తన దిగుమతి విధానాలను సంస్కరించే వరకు అంతరించిపోతున్న జంతువుల దిగుమతికి అనుమతులు ఇవ్వకూడదని CITES సెక్రటేరియట్ గతంలో సిఫార్సు చేసింది.
• అయితే, అమెరికా, జపాన్, బ్రెజిల్ వంటి దేశాలు ఈ సిఫార్సులపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తూ ఇవి తొందరపాటు చర్యలని పేర్కొన్నాయి.

వన్యప్రాణి సంరక్షణ రంగంలో రావలసిన మార్పులు

వన్యప్రాణుల సంరక్షణ మరియు తరలింపు విషయంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఒకే విధమైన పారదర్శక విధానాలు ఉండాలని వివిధ పర్యావరణ వేదికలపై చర్చ జరుగుతోంది. కేవలం ప్రైవేట్ సంస్థల చొరవతోనే కాకుండా, ప్రభుత్వాలు కూడా శాస్త్రీయ దృక్పథంతో సహకరించినప్పుడే ఇలాంటి క్లిష్టమైన సమస్యలకు పరిష్కారం దొరుకుతుంది. జంతువుల స్మగ్లింగ్‌ను అరికట్టడానికి మరియు దిగుమతి చేసుకునే జంతువుల మూలాలను (Provenance) స్పష్టంగా గుర్తించడానికి కఠినమైన చట్టాలు అమలు చేయాలి. అలాగే, ఒక దేశపు స్థానిక జీవవైవిధ్యం దెబ్బతినకుండా ఉండేందుకు ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోవడంపై ప్రపంచ దేశాల మధ్య అవగాహన పెరగాల్సిన అవసరం ఉంది. కొలంబియా నీటి ఏనుగుల తరలింపు అనేది కేవలం ఒక జంతువును ఒక దేశం నుండి మరో దేశానికి మార్చడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక పర్యావరణ విపత్తుకు పరిష్కారం చూపే ప్రయత్నం. వంటారా వంటి సంస్థలు ముందుకు రావడం సానుకూల అంశమే అయినా, అంతర్జాతీయ నిబంధనలను పాటిస్తూ ఈ ప్రక్రియను చేపట్టాలి. శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు చెబుతున్నట్లుగా, కేవలం తరలింపు మాత్రమే కాకుండా సంతాన నిరోధక చర్యలు కూడా సమాంతరంగా చేపట్టినప్పుడే ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది. జీవకారుణ్యంతో పాటు పర్యావరణ శాస్త్రం కూడా సమన్వయమైనప్పుడే ప్రకృతి సమతుల్యత సాధ్యమవుతుంది