సందర్భం
రాజ్యసభకు చెందిన ఏడుగురు ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ సభ్యులు భారతీయ జనతా పార్టీలో విలీనం కావాలని కోరుతూ చైర్మన్కు విన్నవించడంతో ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం మరోసారి చర్చనీయాంశమైంది. అసోం, కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు రాష్ట్రాల ఎన్నికల ఫలితాల నేపథ్యంలో హంగ్ అసెంబ్లీలు ఏర్పడే అవకాశం ఉండటంతో ఈ చట్టం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవుల మధ్య ఘర్షణ వాతావరణం నెలకొన్నప్పుడు 1993 నాటి చారిత్రక పరిణామాలు ప్రస్తుత పరిస్థితులకు అద్దం పడుతున్నాయి.
భారత పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజాప్రతినిధులు ఒక పార్టీ గుర్తుపై గెలిచి మరో పార్టీలోకి మారడం అనేది నైతిక విలువలకు విరుద్ధం. దీనిని అరికట్టడానికి 1985లో రాజ్యాంగంలోని పదవ షెడ్యూల్ ద్వారా ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. అయితే, ఈ చట్టం అమలులో సభాపతికి (స్పీకర్) సంపూర్ణ అధికారాలు కట్టబెట్టడంపై మొదటి నుంచీ భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. రాజ్యాంగబద్ధమైన వ్యవస్థల మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతిన్నప్పుడు ప్రజాస్వామ్య మనుగడ ప్రశ్నార్థకంగా మారుతుందనడానికి గత అనుభవాలే నిదర్శనం.
శాసన వ్యవస్థ న్యాయ వ్యవస్థ మధ్య చారిత్రక ఘర్షణ
- 1993లో మణిపూర్ శాసనసభ స్పీకర్ డాక్టర్ హెచ్. బోరోబాబు సింగ్ ఏడుగురు కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యేలను ఫిరాయింపుల చట్టం కింద అనర్హులుగా ప్రకటించారు.
- ఈ నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు సవాలు చేస్తూ, సదరు అనర్హత వేటును కొట్టివేసింది.
- స్పీకర్ కోర్టు ఆదేశాలను ధిక్కరిస్తూ, రాజ్యాంగ రక్షణ ఉందని పేర్కొంటూ కోర్టుకు హాజరు కావడానికి నిరాకరించారు.
- చివరికి కేంద్ర ప్రభుత్వం బలప్రయోగం (కనీస శక్తి) ద్వారా స్పీకర్ను కోర్టు ముందు హాజరుపరచాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించడంతో ఒక తీవ్రమైన రాజ్యాంగ సంక్షోభం తలెత్తింది.
- 1964లో ఉత్తరప్రదేశ్ అసెంబ్లీ మరియు అలహాబాద్ హైకోర్టు మధ్య జరిగిన వివాదంలో కూడా ఇలాంటి ఘర్షణ వాతావరణమే కనిపించింది.
పదవ షెడ్యూల్ అమలులో సవాళ్లు స్పీకర్ అధికారాలు
- పార్లమెంటు సభ్యులు లేదా ఎమ్మెల్యేలు పార్టీలు మారకుండా నిరోధించడానికి పదవ షెడ్యూల్ను రాజ్యాంగంలో చేర్చారు.
- ఫిరాయింపుల కేసులపై అంతిమ నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం ఆయా సభల ప్రిసైడింగ్ అధికారులకే ఉంటుంది.
- చట్టం తయారీ సమయంలో ఎస్. జైపాల్ రెడ్డి వంటి మేధావులు స్పీకర్కు ఈ అధికారాలు ఇవ్వడం వల్ల రాజకీయ ఒత్తిళ్లు పెరుగుతాయని హెచ్చరించారు.
- న్యాయ సమీక్షా అధికారం స్పీకర్ నిర్ణయాలకు వర్తించదని తొలుత పేర్కొన్నప్పటికీ, కిహోతో హోలోహాన్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆ నిబంధనను కొట్టివేసింది.
- స్పీకర్లు అధికార పక్షానికి అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తూ, ఫిరాయింపులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో జాప్యం చేస్తున్నారనే విమర్శలు తరచుగా వినిపిస్తున్నాయి.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు సాంకేతిక ఇబ్బందులు పర్యావరణ సవాళ్లు
- ప్రాణహిత నదిపై ప్రతిపాదించిన తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు నిర్మాణంలో ప్రధానంగా నీటి లభ్యత సమస్య ఉంది.
- నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో ఆశించిన స్థాయిలో నీరు అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ప్రాజెక్టు ఉద్దేశ్యం నెరవేరడం లేదు.
- ప్రాజెక్టు పూర్తి ఎత్తు (FRL) విషయంలో పొరుగు రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రతో ముంపు వివాదాలు ఉన్నాయి.
- ఎత్తు పెంచితే మహారాష్ట్రలోని గ్రామాలు ముంపునకు గురవుతాయని, అందుకే ఎత్తును తగ్గించాల్సి రావడంతో నీటి నిల్వ సామర్థ్యం గణనీయంగా తగ్గింది.
- గ్రావిటీ ద్వారా నీటిని తరలించడంలో ఉన్న భౌగోళిక అడ్డంకులు ప్రాజెక్టును ఆర్థికంగా భారంగా మారుస్తున్నాయి.
ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థల బలోపేతానికి అవసరమైన సంస్కరణలు ప్రస్తుత రాజకీయ పరిణామాల నేపథ్యంలో ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టంలో సమూల మార్పులు చేయాల్సిన అవసరం ఉందని వివిధ వేదికలపై చర్చ జరుగుతోంది. స్పీకర్కు ఉన్న విచక్షణాధికారాలను పరిమితం చేస్తూ, నిర్దిష్ట కాలపరిమితిలోగా నిర్ణయం తీసుకునేలా చట్టాన్ని సవరించాలని న్యాయ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఫిరాయింపుల కేసులను పరిష్కరించడానికి ఒక స్వతంత్ర ట్రిబ్యునల్ను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా రాజకీయ పక్షపాతానికి తావులేకుండా చేయవచ్చని చర్చలు జరుగుతున్నాయి. రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవుల్లో ఉన్నవారు తమ వ్యవస్థల గౌరవాన్ని కాపాడుకుంటూ, ఇతర వ్యవస్థలతో ఘర్షణకు లోనుకాకుండా వ్యవహరించడం ప్రజాస్వామ్యానికి అత్యవసరం.
ప్రజాస్వామ్యంలో నైతిక విలువలు మరియు రాజ్యాంగబద్ధమైన పాలన అత్యంత కీలకమైనవి. ఫిరాయింపుల చట్టం యొక్క అసలు ఉద్దేశ్యం నెరవేరాలంటే రాజకీయ పార్టీలు తమ అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాలి. చట్టంలోని లొసుగులను వాడుకుని ఫిరాయింపులను ప్రోత్సహించడం ప్రజా తీర్పును అవమానించడమే అవుతుంది. వ్యవస్థల మధ్య ఘర్షణలు కాకుండా, సమన్వయంతో పనిచేసినప్పుడే పౌరులకు రాజ్యాంగంపై నమ్మకం కలుగుతుంది.