సందర్భం:
- భారత్-చైనా సరిహద్దు వ్యవహారాల సంప్రదింపులు, సమన్వయ కార్యాచరణ యంత్రాంగం (WMCC) యొక్క 35వ సమావేశం బుధవారం చైనా రాజధాని బీజింగ్లో జరిగింది. ఈ భేటీలో ఉభయ దేశాలు సరిహద్దుల లెక్కింపు (Delimitation), సరిహద్దు నిర్వహణ మరియు అంతర్-రాష్ట్ర నదీ జలాల సహకారంపై నిర్మాణాత్మక చర్చలు జరిపాయి.
సమావేశ ప్రాతినిధ్యం మరియు దౌత్య చర్చలు:
- నాయకత్వం: ఈ ఉన్నత స్థాయి చర్చల్లో భారత ప్రతినిధి బృందానికి విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ (ఈస్ట్ ఆసియా) సుజిత్ ఘోష్ నాయకత్వం వహించగా, చైనా బృందానికి అక్కడి విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ బౌండరీ అండ్ ఓషియానిక్ అఫైర్స్ డైరెక్టర్ జనరల్ హౌ యాంకీ నేతృత్వం వహించారు.
- ద్వైపాక్షిక సంబంధాల పునరుద్ధరణ: సరిహద్దు ప్రాంతాలలో శాంతి, సుస్థిరతలను కాపాడుకోవడంలో సాధించిన పురోగతిపై ఇరు పక్షాలు సంతృప్తి వ్యక్తం చేశాయి. ఈ శాంతయుత వాతావరణం ఉభయ దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాల సాధారణీకరణకు (Normalisation) దోహదపడుతుందని స్పష్టం చేశాయి.
సరిహద్దు నిర్వహణ మరియు నదీ జలాల సమన్వయం:
- చర్చనీయాంశాలు: ఈ సమావేశంలో ప్రధానంగా సరిహద్దుల లెక్కింపు, సరిహద్దు రక్షణ నిర్వహణ, వ్యూహాత్మక యంత్రాంగాల నిర్మాణం మరియు సరిహద్దు రవాణా కమ్యూనికేషన్ సహకారం వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చాయి.
- అంతర్-రాష్ట్ర నదుల సమస్య: అంతర్జాతీయ నదుల (Trans-border Rivers) జలాల భాగస్వామ్యం, సమాచార మార్పిడిపై ఉన్నత స్థాయి నిపుణుల కమిటీ (Expert Level Mechanism) సమావేశాన్ని వీలైనంత త్వరగా నిర్వహించాలని భారత ప్రతినిధి బృందం చైనాను గట్టిగా కోరింది.
- ప్రత్యేక ప్రతినిధుల (SR) భేటీ: ఇరు దేశాల మధ్య ఉన్న మిలిటరీ, దౌత్య మార్గాల ద్వారా నిరంతర చర్చలను కొనసాగించాలని నిర్ణయించారు. చైనాలో జరగబోయే 25వ రౌండ్ ప్రత్యేక ప్రతినిధుల (Special Representatives) చర్చల సన్నాహకాలపై ఉమ్మడిగా పనిచేయడానికి ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి.
భారత్-చైనా సరిహద్దుల విభజన (Border Sectors):
- భారత్-చైనా మధ్య గల సుమారు 3,488 కిలోమీటర్ల సరిహద్దును మూడు రకాలుగా విభజించారు:
- పశ్చిమ రంగం (Western Sector): లడఖ్ ప్రాంతం (ఇక్కడ ఆక్సాయ్ చిన్ వివాదం ఉంది).
- మధ్య రంగం (Middle Sector): హిమాచల్ ప్రదేశ్ మరియు ఉత్తరాఖండ్ సరిహద్దులు.
- తూర్పు రంగం (Eastern Sector): అరుణాచల్ ప్రదేశ్ మరియు సిక్కిం సరిహద్దులు (దీనిని మెక్మహన్ లైన్ అని పిలుస్తారు).
- ప్రస్తుతం ఇరు దేశాల మధ్య అధికారికంగా అంతర్జాతీయ సరిహద్దు రేఖ ఖరారు కానందున, తాత్కాలికంగా వాస్తవాధీన రేఖ (Line of Actual Control – LAC) ఉనికిలో ఉంది.
డబ్ల్యూఎంసిసి (WMCC) మరియు అంతర్-రాష్ట్ర నదుల ప్రాధాన్యత:
- WMCC ఆవిర్భావం: భారత్-చైనా సరిహద్దుల్లో ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి, క్షేత్రస్థాయిలో కమ్యూనికేషన్ పెంచడానికి 2012 లో వర్కింగ్ మెకానిజం ఫర్ కన్సల్టేషన్ అండ్ కోఆర్డినేషన్ (WMCC) ను ఏర్పాటు చేశారు.
- బ్రహ్మపుత్ర నది వివాదం: చైనాలోని టిబెట్లో జన్మించి భారతదేశంలోకి ప్రవహించే యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో (బ్రహ్మపుత్ర) వంటి అంతర్-రాష్ట్ర నదులపై చైనా నిర్మిస్తున్న భారీ ఆనకట్టల వల్ల దిగువన ఉన్న అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలకు ముప్పు పొంచి ఉంది.
- వర్షాకాలంలో వరద ముప్పును నివారించడానికి చైనా నుండి సకాలంలో హైడ్రోలాజికల్ డేటా (నీటి ప్రవాహ సమాచారం) పొందడం భారతదేశానికి వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకం.