సందర్భం
అడవుల విస్తీర్ణం వేగంగా తగ్గుతూ పట్టణీకరణ, వ్యవసాయ విస్తరణ పెరుగుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో మానవులకు వన్యప్రాణులకు మధ్య జరుగుతున్న ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. కేవలం జంతువులదే తప్పు అనే సంకుచిత కోణంలో కాకుండా, పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుకుంటూ ఈ సమస్యను ఎలా పరిష్కరించాలి అనే అంశంపై పర్యావరణవేత్తలు, విధానకర్తల మధ్య పెద్ద ఎత్తున చర్చలు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ అంశం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
సాధారణంగా మనం అడవి జంతువులు జనావాసాల్లోకి వచ్చి దాడులు చేస్తున్నాయని వింటూ ఉంటాం. కానీ వాస్తవానికి అడవుల నరికివేత, మానవ కార్యకలాపాల విస్తరణ వల్లే జంతువుల ఆవాసాలు కుంచించుకుపోయి, అవి దిక్కుతోచని స్థితిలో బయటకు వస్తున్నాయి. ఏటా వందలాది మంది ఏనుగుల దాడుల్లో ప్రాణాలు కోల్పోతుండగా, చిరుతలు, పులుల వంటి క్రూరమృగాల బారిన పడి పశుసంపద నశించిపోతోంది. ఆఫ్రికా, ఆసియా, లాటిన్ అమెరికా దేశాల్లో ఈ సమస్య అత్యంత తీవ్రంగా ఉంది. భూమి వినియోగ విధానాలు మారడం, అడవుల మధ్య అతుకులు ఏర్పడటం వల్ల ఎక్కడైతే జీవవైవిధ్యం, మానవ నివాసాలు పక్కపక్కనే ఉంటాయో అక్కడ ఈ రకమైన సంఘర్షణ అనివార్యంగా మారుతోంది. ఈ సమస్యను ఒక శాంతిభద్రతల కోణంలో కాకుండా, సామాజిక, పర్యావరణ కోణంలో అర్థం చేసుకోవడం నేటి తరానికి ఎంతో అవసరం.
పెరుగుతున్న పర్యావరణ అసమతుల్యత ముప్పు
- ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాలలోని బ్రెజిల్, ఇండియా, ఇండోనేషియా, కెన్యా, టాంజానియా వంటి దేశాల్లో ఏనుగులు, పెద్ద పిల్లి జాతి జంతువులతో మానవుల సంఘర్షణలు ఎక్కువగా జరుగుతున్నాయి.
- ఈ భారీ క్షీరదాలకు సంచరించడానికి విశాలమైన అటవీ ప్రాంతాలు, వలస మార్గాలు అవసరం. కానీ రోడ్ల నిర్మాణం, వ్యవసాయ విస్తరణ వల్ల ఆ మార్గాలు మూసుకుపోతున్నాయి.
- వన్యప్రాణులు వ్యవసాయ క్షేత్రాలపై పడటం లేదా జనావాసాల్లోకి రావడం అనేది వాటి ఉగ్ర స్వభావం కాదు. అడవులలో సహజ సిద్ధమైన ఆహారం లభించక పోవడం వల్ల ఏర్పడిన పరిస్థితులకు అవి అలవాటు పడే క్రమంలో జరిగే పరిణామం.
అడవి పందులు, కోతులు అటవీ సరిహద్దుల్లో సులభంగా దొరికే పంటల వైపు ఆకర్షితం అవుతుండగా, సహజ ఎర జంతువులు తగ్గినప్పుడు మాంసాహార జంతువులు పెంపుడు పశువులపై దాడులు చేస్తున్నాయి.
ప్రపంచ దేశాల ఆచరణాత్మక విధానాలు
- సమస్య వచ్చిన తర్వాత స్పందించడం కంటే, ముందుస్తు ప్రణాళికలతో సహజీవనం సాధ్యమేనని పలు ఆఫ్రికా దేశాలు నిరూపిస్తున్నాయి.
- బోట్స్వానా, నమీబియా దేశాలు కమ్యూనిటీ ఆధారిత సహజ వనరుల నిర్వహణ వ్యవస్థలను విజయవంతంగా అమలు చేస్తున్నాయి. అటవీ పర్యాటకం ద్వారా వచ్చే ఆదాయాన్ని స్థానికులకు పంచడం ద్వారా, వారు వన్యప్రాణులను తమ శత్రువులుగా కాకుండా ఆదాయ వనరుగా చూస్తున్నారు.
- సెంట్రల్ అమెరికాలోని కోస్టారికా దేశం జంతువుల సంచారానికి ఆటంకం కలగకుండా జాతీయ స్థాయిలో ప్రత్యేక ఎకోలాజికల్ కారిడార్లను నిర్మించింది.
- ఫిన్లాండ్ దేశం సాంకేతికతను ఉపయోగించి వన్యప్రాణుల కదలికలను ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించడంతో పాటు, నష్టపోయిన రైతులకు తక్షణ పరిహారం అందజేస్తూ ప్రజలలో జంతువుల పట్ల వ్యతిరేకత రాకుండా చూస్తోంది.
- మన దేశంలో వన్యప్రాణుల రక్షణకు బలమైన చట్టాలు ఉన్నప్పటికీ, అధిక జనాభా కారణంగా అడవులు, జనావాసాల మధ్య స్పష్టమైన సరిహద్దులు లేకుండా పోయాయి.
- అటవీ జంతువుల వల్ల ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం జరిగినప్పుడు ప్రభుత్వాలు పరిహారం చెల్లిస్తున్నప్పటికీ, ఆ ప్రక్రియలో తీవ్ర జాప్యం జరుగుతోంది. సామాన్యులకు ఈ పరిహారం సులభంగా అందేలా వ్యవస్థను సరళతరం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
- సోలార్ ఫెన్సింగ్, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు వంటివి కొన్ని ప్రాంతాల్లో సత్ఫలితాలను ఇస్తున్నప్పటికీ, పర్యావరణ ప్రణాళిక లేకుండా వీటిని ఏర్పాటు చేయడం వల్ల జంతువుల సహజ వలస మార్గాలకు మరింత ఆటంకం కలుగుతోంది.
- ఏనుగుల జనాభాను నియంత్రించడానికి సంతానోత్పత్తి నియంత్రణ వంటి సూచనలు తెరపైకి వస్తున్నప్పటికీ, విశాలమైన భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో సంచరించే మన దేశపు ఏనుగులకు ఇటువంటి పద్ధతులు ఆచరణయోగ్యం కావని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
భవిష్యత్తు కోసం తీసుకురావాల్సిన నిర్మాణాత్మక మార్పులు వివిధ జాతీయ అంతర్జాతీయ వేదికలపై పర్యావరణవేత్తలు, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు జరుపుతున్న మేధోమధనం ద్వారా వన్యప్రాణుల సంరక్షణ విధానాల్లో సమూల మార్పులు రావాలని స్పష్టమవుతోంది. కేవలం అడవుల చుట్టూ కంచెలు వేయడం శాశ్వత పరిష్కారం కాదు. పర్యావరణం ధ్వంసమైన ప్రాంతాలను పునరుద్ధరించడం, జంతువుల సంచార మార్గాలను (కారిడార్లను) ఆక్రమణల నుంచి విడిపించడం అత్యంత ముఖ్యం. భూటాన్, నేపాల్ దేశాల తరహాలో అటవీ నిర్వహణలో స్థానిక ప్రజలను భాగస్వాములను చేయాలి. వాతావరణ మార్పుల కారణంగా అడవుల్లో నీరు, ఆహారం తగ్గిపోయి జంతువులు మరింతగా బయటకు వచ్చే ప్రమాదం ఉన్నందున, స్థానిక వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారగల పాలనా యంత్రాంగం అవసరం. ముఖ్యంగా వన్యప్రాణులను ఒక శాపంగా పరిగణించే దృక్పథాన్ని మార్చి, అడవి జంతువులు కూడా మన పర్యావరణంలో భాగమే అనే సహనశీలతను పెంపొందించేలా గ్రామీణ స్థాయిలో విద్యా, చైతన్య కార్యక్రమాలు విస్తృతంగా నిర్వహించాలి. భూమిని, సహజ వనరులను మనం ఏ విధంగా వాడుకుంటున్నాం అనే దానికి వన్యప్రాణుల సంఘర్షణ ఒక ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. ఈ సంఘర్షణను పూర్తిగా సున్నా స్థాయికి తీసుకురావడం అసాధ్యం కావచ్చు. కానీ శాస్త్రీయ విధానాలు, సామాజిక న్యాయం, పర్యావరణ సుస్థిరత ఆధారంగా ఈ సమస్యను నియంత్రించవచ్చు. సరైన ప్రణాళికలతో ముందుకెళితే మనుషులు, జంతువుల మధ్య సహజీవనం సాధ్యమే కాదు, భవిష్యత్తు తరాల మనుగడకు అది అత్యంత ఆవశ్యకం.