సందర్భం:
- కారుణ్య నియామకాల్లో మహిళల హక్కులు, మాదకద్రవ్యాల కేసుల్లో జాతీయ భద్రత మరియు ప్రభుత్వ నియామకాల్లో పారదర్శకతకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు మూడు వేర్వేరు కేసుల్లో అత్యంత కీలకమైన నిర్ణయాలను వెలువరించింది.
వివాహిత కుమార్తెలకు కారుణ్య నియామక హక్కు మరియు సామాజిక దృక్పథం:
- కుటుంబ నిర్వచనం పరిధి నుంచి వివాహిత కుమార్తెను మినహాయించడం ఒకపక్షం, అన్యాయం మరియు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని జస్టిస్ పి.ఎస్.నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ ఆరాధే ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది.
- తండ్రి మరణానంతరం ఉత్తరప్రదేశ్లోని చౌక ధరల దుకాణం (రేషన్ షాపు) లైసెన్స్ను వివాహిత కుమార్తెకు నిరాకరిస్తూ అలహాబాద్ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.
- వివాహం జరిగినంత మాత్రాన కుటుంబ బంధం ముగిసిపోదని, తల్లికి అండగా ఉంటూ దివ్యాంగురాలైన సోదరి బాధ్యతలు మోస్తున్న కుమార్తెకు వెంటనే లైసెన్స్ జారీ చేయాలని అధికారులను ఆదేశించింది.
కుమారుడు దూరంగా ఉంటున్నప్పటికీ కుటుంబ సభ్యుడిగా పరిగణిస్తూ, కుమార్తె విషయంలో భిన్నంగా ఆలోచించడం స్పష్టమైన లింగ వివక్షేనని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది.
వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై దేశ సార్వభౌమత్వానికి ప్రాధాన్యత:
- ఆర్థిక వ్యవస్థను మరియు ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తున్న మాదకద్రవ్యాల (డ్రగ్స్) ముప్పును అరికట్టే క్రమంలో, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ కన్నా దేశ సార్వభౌమత్వం అత్యున్నతమైనదని సుప్రీంకోర్టు ఉద్ఘాటించింది.
- జైలులో ఉంటూనే మొబైల్ ఫోన్ ద్వారా డ్రగ్స్ అక్రమ రవాణా నెట్వర్క్ను నడిపిన నిందితుడికి పంజాబ్, హరియాణా హైకోర్టు ఇచ్చిన బెయిల్ను జస్టిస్ సంజయ్ కరోల్, జస్టిస్ ఎన్.కోటీశ్వర్ సింగ్ ధర్మాసనం రద్దు చేసింది.
- అభియోగాలు రుజువైతే సదరు నిందితుడికి 20 ఏళ్ల జైలు శిక్ష పడే అవకాశం ఉందని, కేవలం 19 నెలలు మాత్రమే జైలులో ఉన్నాడని బెయిల్ మంజూరు చేయడాన్ని తీవ్రంగా తప్పుబట్టింది.
- మరో కేసులో 2022 జూన్లో అరెస్టైన నిందితులకు బెయిల్ ఇచ్చేందుకు జస్టిస్ విక్రమ్నాథ్ నేతృత్వంలోని మరో ధర్మాసనం నిరాకరించి, యువత భవిష్యత్తును నాశనం చేసే వారిపట్ల కఠినంగా వ్యవహరించాలని సూచించింది.
ఉన్నత విద్యార్హతల గోప్యత మరియు ప్రభుత్వ నియామక నిబంధనలు:
- ఉద్యోగానికి నిర్దేశించిన కనీస అర్హతల కంటే ఉన్నత విద్యార్హతలు ఉండి, ఆ విషయాన్ని దరఖాస్తులో దాచిపెట్టిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగి తొలగింపు వివాదంపై విచారణకు సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించింది.
- 2010లో 10వ తరగతి అర్హతతో పార్క్ అసిస్టెంట్ ఉద్యోగంలో చేరిన వ్యక్తి, తనకు 2006 నాటికే ఇంటర్మీడియట్ ఉత్తీర్ణత ఉన్న విషయాన్ని 2013 వరకు వెల్లడించలేదు.
- సమాచారాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా దాచిపెట్టారనే కారణంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ ఉద్యోగిని విధుల నుంచి తొలగించగా, మొదట కేంద్ర పరిపాలనా ట్రిబ్యునల్ (సీఏటీ) ఉద్యోగికి అనుకూలంగా తీర్పునిచ్చినప్పటికీ, తర్వాత తన ఉత్తర్వులను ఉపసంహరించుకుంది.
- ప్రభుత్వ చర్యను సమర్థిస్తూ తెలంగాణ హైకోర్టు 2025 నవంబర్ 27న తీర్పు ఇవ్వగా, ఉన్నత విద్యార్హతలు కలిగి ఉండటం అనర్హత కాబోదని గతంలో ఇచ్చిన తీర్పు నేపథ్యంలో సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసుపై కేంద్రానికి నోటీసులు జారీ చేసింది.
రాజ్యాంగ నిబంధనలు మరియు ప్రాథమిక హక్కుల విశ్లేషణ ఆర్టికల్ 14, 15 మరియు లింగ సమానత్వం:
- భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 (చట్టం ముందు సమానత్వం) మరియు ఆర్టికల్ 15 (లింగ, కుల, మత ఆధారిత వివక్ష నిషేధం) ప్రకారం కారుణ్య నియామకాల్లో మహిళలకు పురుషులతో సమాన హక్కులు ఉంటాయి.
- కుటుంబ ఆధారిత నియామకాల చట్టాలలో పితృస్వామ్య భావజాలాన్ని తొలగించి, మహిళల సామాజిక మరియు ఆర్థిక భద్రతను న్యాయస్థానాలు బలోపేతం చేస్తున్నాయి.
దేశ భద్రత, ఆర్టికల్ 21 మరియు పరిమితులు:
- ఆర్టికల్ 21 పౌరులకు జీవించే హక్కు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను కల్పించినప్పటికీ, జాతీయ భద్రత మరియు ప్రజా ఆరోగ్యం దృష్ట్యా ప్రభుత్వం దీనిపై సహేతుకమైన ఆంక్షలు విధించవచ్చు.
- ఎన్డీపీఎస్ చట్టం వంటి కఠిన చట్టాలు సామాజిక భద్రతను కాపాడే క్రమంలో వ్యక్తిగత హక్కుల కంటే రాజ్య సార్వభౌమాధికారానికి పెద్దపీట వేస్తాయి.
న్యాయస్థానాలు రాజ్యాంగ విలువలను కాపాడటంతో పాటు మారుతున్న సామాజిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా చట్టాలను అన్వయిస్తున్నాయి. పౌరుల హక్కుల పరిరక్షణకు మరియు దేశ భద్రతకు మధ్య సమతుల్యత పాటించడం అత్యంత ఆవశ్యకం. పారదర్శకత మరియు జవాబుదారీతనం ప్రభుత్వ వ్యవస్థల మనుగడకు ప్రధాన మూలస్తంభాలుగా నిలుస్తాయి.