సందర్భం:
- అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో ఖాళీలను భర్తీ చేసే ప్రక్రియలో భాగంగా 5 గురు నూతన న్యాయమూర్తులతో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) జస్టిస్ సూర్యకాంత్ ప్రమాణ స్వీకారం చేయించగా, దీనితో సుప్రీంకోర్టు మొత్తం న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 31 కి చేరింది.
నూతన నియామకాల ప్రక్రియ మరియు బాధ్యతల స్వీకారం
- సుప్రీంకోర్టు ఆడిటోరియంలో జరిగిన అధికారిక కార్యక్రమంలో నూతనంగా ఎంపికైన 5 గురు న్యాయమూర్తులు తమ పదవీ బాధ్యతలను స్వీకరించారు.
- ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వారిలో వివిధ హైకోర్టుల నుండి పదోన్నతి పొందిన జస్టిస్ శీల్నాగు, జస్టిస్ శ్రీచంద్రశేఖర్, జస్టిస్ సంజీవ్ సచ్దేవా, జస్టిస్ అరుణ్ పల్లి లతో పాటు నేరుగా బార్ నుండి ఎంపికైన సీనియర్ న్యాయవాది వి.ఎస్. మోహన ఉన్నారు.
- గత నెల 27 వ తేదీన సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం సిఫార్సు చేసిన పేర్లకు భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఆమోద ముద్ర వేయడంతో కేంద్ర న్యాయశాఖ వెంటనే నియామక ఉత్తర్వులను జారీ చేసింది.
- ఈ ప్రతిష్టాత్మక కార్యక్రమంలో సుప్రీంకోర్టుకు చెందిన ప్రస్తుత న్యాయమూర్తులందరూ పాల్గొని నూతన సహచరులకు స్వాగతం పలికారు.
న్యాయ నిర్వహణపై నూతన నియామకాల సానుకూల ప్రభావం
- ఈ నూతన నియామకాల ద్వారా సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల కొరత గణనీయంగా తగ్గి, మొత్తం సంఖ్య 31 కి పెరగడం వల్ల కేసుల విచారణ ప్రక్రియ వేగవంతం అవుతుంది.
- దేశంలో పెరుగుతున్న పెండింగ్ కేసుల భారాన్ని తగ్గించడానికి మరియు రాజ్యాంగ పరమైన సంక్లిష్టాంశాలను పరిష్కరించడానికి మరిన్ని ధర్మాసనాల ఏర్పాటుకు ఈ నియామకాలు వీలు కల్పిస్తాయి.
- న్యాయవాద రంగం నుండి నేరుగా సీనియర్ న్యాయవాదిని అత్యున్నత న్యాయస్థాన న్యాయమూర్తిగా నియమించడం వల్ల బార్ మరియు బెంచ్ మధ్య సమతుల్యత పెరిగి న్యాయ ప్రక్రియకు నూతన దృక్పథం లభిస్తుంది.
న్యాయవ్యవస్థలో వివిధ ప్రాంతీయ హైకోర్టుల ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా జాతీయ స్థాయిలో సమగ్ర న్యాయ వితరణకు మార్గం సుగమం అవుతుంది.
భారత న్యాయవ్యవస్థ నిర్మాణం మరియు రాజ్యాంగ నిబంధనలు సుప్రీంకోర్టు నిర్మాణం మరియు నియామక అధికారాలు:
- భారత రాజ్యాంగంలోని 5 వ భాగంలో గల అధికరణ 124 నుండి 147 వరకు సుప్రీంకోర్టు నిర్మాణం, అధికారాలు మరియు విధులను విస్తృతంగా వివరిస్తాయి.
- అధికరణ 124(2) ప్రకారం సుప్రీంకోర్టులోని ప్రతి న్యాయమూర్తిని కొలీజియం సంప్రదింపుల అనంతరం భారత రాష్ట్రపతి తన సంతకం మరియు ముద్రతో కూడిన పత్రం ద్వారా నియమిస్తారు.
- పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల గరిష్ట సంఖ్యను సవరించే అధికారం కలిగి ఉంటుంది; ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టు గరిష్ట స్వీకృత సామర్థ్యం ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కలిపి 34 గా ఉంది.
కొలీజియం వ్యవస్థ మరియు అర్హతల ప్రమాణాలు:
- న్యాయమూర్తుల నియామకంలో పారదర్శకత కోసం సీజేఐ నేతృత్వంలో నలుగురు సీనియర్ న్యాయమూర్తులతో కూడిన 5 గురు సభ్యుల కొలీజియం వ్యవస్థ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫార్సులను అందిస్తుంది.
- సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితుడవడానికి అభ్యర్థి భారత పౌరుడై ఉండాలి మరియు ఏదైనా హైకోర్టులో కనీసం 5 సంవత్సరాలు న్యాయమూర్తిగా లేదా 10 సంవత్సరాలు న్యాయవాదిగా పనిచేసి ఉండాలి లేదా రాష్ట్రపతి దృష్టిలో ప్రముఖ న్యాయకోవిదుడై ఉండాలి.
- న్యాయమూర్తులు తమ పదవిలో 65 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తయ్యే వరకు కొనసాగుతారు మరియు వారి పదవీ కాలంలో జీతభత్యాలను తగ్గించే అధికారం ఎవరికీ ఉండదు.
- నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత ఆధారంగా పార్లమెంటులోని ఉభయ సభలలో ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత మాత్రమే రాష్ట్రపతి వీరిని పదవి నుండి తొలగించగలరు.
అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో న్యాయమూర్తుల ఖాళీలను వేగంగా భర్తీ చేయడం అనేది పౌరుల ప్రాథమిక హక్కు అయిన సకాలంలో న్యాయం పొందే హక్కును కాపాడుతుంది. కొలీజియం మరియు కార్యనిర్వాహక వర్గం మధ్య ఉన్న ఈ సమన్వయం దేశంలో చట్టబద్ధ పాలనను మరింత బలోపేతం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది. ఇది న్యాయ వితరణ వ్యవస్థలో సరికొత్త ఉత్తేజాన్ని నింపుతుంది