సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులుగా ఐదుగురి ప్రమాణ స్వీకారం

సందర్భం:

• సుప్రీంకోర్టుకు నూతనంగా ఐదుగురు న్యాయమూర్తులను నియమించాలని సర్వోన్నత న్యాయస్థాన కొలీజియం చేసిన సిఫార్సులకు రాష్ట్రపతి ద్రౌపదీ ముర్ము ఆమోద ముద్ర వేయడంతో, ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) జస్టిస్ సూర్యకాంత్ వీరితో ప్రమాణ స్వీకారం చేయించనున్నారు.

నూతన నియామకాలు మరియు కొలీజియం సిఫార్సుల వివరాలు:

• మే 27న సిఫార్సులు: సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం చేసిన ప్రతిపాదనల ఆధారంగా కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ విడివిడిగా నియామక ఉత్తర్వులను జారీ చేసింది.
• జస్టిస్ శీలానాగు: ఈమె పంజాబ్-హరియాణా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా సేవలందించారు.
• జస్టిస్ శ్రీచంద్రశేఖర్: ఈయన బాంబే హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. ఈయన నియామకంతో సుప్రీంకోర్టులో ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రానికి ప్రాతినిధ్యం లభించింది.
• జస్టిస్ సంజీవ్ సన్దేవ: ఈయన మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.
• జస్టిస్ అరుణ్‌పళ్లి: ఈయన జమ్మూకశ్మీర్-లద్దాఖ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు మోశారు.
• వెంకిట సుబ్రమణి మోహన: ఈమె సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయవాదిగా పనిచేస్తూ నేరుగా న్యాయమూర్తి పదవికి ఎంపికయ్యారు. ఈమె నియామకంతో తమిళనాడు మాతృరాష్ట్రంగా ఉన్న జడ్జీల సంఖ్య 4 కి చేరింది.

సుప్రీంకోర్టు తాజా నియామకాల ప్రత్యేకతలు మరియు రికార్డులు:

• న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 37 కి పెంపు: ఈ ఐదుగురి చేరికతో సుప్రీంకోర్టులో మొత్తం న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 37 కి చేరుకుంది. అయితే ఈ నెలలోనే ఇద్దరు జడ్జీలు పదవీ విరమణ చేయనుండటంతో మళ్లీ మూడు స్థానాలు ఖాళీ కానున్నాయి.
• రెండవ మహిళా జడ్జీ: ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టులో పనిచేస్తున్న 32 మంది న్యాయమూర్తుల్లో జస్టిస్ బి.వి. నాగరత్న ఒక్కరే మహిళగా ఉండగా, తాజా నియామకంతో సీనియర్ న్యాయవాది వి. మోహన సుప్రీంకోర్టులో రెండవ మహిళా న్యాయమూర్తిగా రికార్డు సృష్టించనున్నారు.
• బార్ అసోసియేషన్ నుండి పదోన్నతి: సుప్రీంకోర్టులో నేరుగా న్యాయవాది (బార్) హోదా నుండి న్యాయమూర్తి (బెంచ్) అయిన వారి సంఖ్య 12 కి చేరింది. మహిళల విభాగంలో 2018 లో మొదటిసారిగా ఈ ఘనత సాధించిన ఇందు మల్హోత్రా తర్వాత వి. మోహన రెండవ మహిళగా నిలిచారు.
• సీజేఐ పదోన్నతికి అవకాశం లేదు: వయోపరిమితి నిబంధనల దృష్ట్యా ప్రస్తుతం నియమితులైన నూతన న్యాయమూర్తులలో ఎవరికీ భవిష్యత్తులో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) గా పదోన్నతి పొందే అవకాశం లేదు.

న్యాయమూర్తుల నియామకం – రాజ్యాంగ నిబంధనలు:

• ఆర్టికల్ 124 (Article 124): భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 124(2) ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. ఇందుకోసం ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు కొలీజియం సభ్యులతో కూడిన న్యాయమూర్తుల బృందాన్ని సంప్రదించడం తప్పనిసరి.
• సుప్రీంకోర్టు గరిష్ట సంఖ్య: రాజ్యాంగం ప్రకారం పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను సవరించే అధికారం కలిగి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టులో సీజేఐతో కలిపి గరిష్టంగా 34 మంది న్యాయమూర్తులు ఉండవచ్చు (గమనిక: తాజా అవసరాల దృష్ట్యా అదనపు/తాత్కాలిక న్యాయమూర్తుల నియామకాలు జరుగుతుంటాయి).

కొలీజియం వ్యవస్థ మరియు చారిత్రక కేసులు:

• న్యాయమూర్తుల తీర్పుల పరిణామం: రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా ‘కొలీజియం’ అనే పదం లేదు. ఇది మూడు న్యాయమూర్తుల కేసుల (Three Judges Cases – 1981, 1993, 1998) తీర్పుల ద్వారా ఉద్భవించిన ఒక అంతర్గత వ్యవస్థ.
• కొలీజియం నిర్మాణం: సుప్రీంకోర్టు కొలీజియంలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) అధ్యక్షతన నలుగురు సీనియర్ అత్యున్నత న్యాయమూర్తులు (1+4) సభ్యులుగా ఉంటారు. వీరి సిఫార్సులను కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిశీలించి, రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం పంపుతుంది. నేరుగా న్యాయవాదుల నుండి న్యాయమూర్తులను ఎంపిక చేసే అధికారం (Bar to Bench) కూడా ఈ కొలీజియం పరిధిలోనే ఉంటుంది.