సందర్భం:
- పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల జలాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు అసాధారణంగా పెరగడం వల్ల సూపర్ ఎల్ నినో ఏర్పడే అవకాశాలు 80 శాతం నుండి 90 శాతం వరకు ఉన్నాయని వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పులకు, తీవ్రమైన కరువు పరిస్థితులకు దారితీసే ప్రమాదం ఉంది.
అసాధారణ పసిఫిక్ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు సూపర్ ఎల్ నినో ఆవిర్భావం:
- పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల నీటి ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే 2 నుండి 3 డిగ్రీల సెల్సియస్ మేర ఎక్కువగా నమోదవుతున్నాయి.
- సగటు ఉష్ణోగ్రతలతో పోల్చినప్పుడు ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం 0.5 డిగ్రీల సెల్సియస్ దాటితే బలహీన ఎల్ నినోగా, 2 డిగ్రీల సెల్సియస్ దాటితే అత్యంత బలమైన లేదా సూపర్ ఎల్ నినోగా వర్గీకరిస్తారు.
- అమెరికాకు చెందిన జాతీయ సముద్ర వాతావరణ సంస్థ నివేదిక ప్రకారం, ఈ ఏడాది అత్యంత బలమైన ఎల్ నినో ఏర్పడే అవకాశం 80 శాతం వరకు ఉంది.
- దీనివల్ల గాలి పీడనంలో మార్పులు సంభవించి, తూర్పు పసిఫిక్ ప్రాంతంలో అల్పపీడనం, పశ్చిమ పసిఫిక్ (ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా) ప్రాంతాల్లో అధిక పీడనం ఏర్పడుతుంది.
భారతీయ రుతుపవనాలు మరియు వ్యవసాయ రంగంపై ప్రతికూల ప్రభావాలు:
- భారతదేశంలో కురిసే వార్షిక వర్షపాతంలో దాదాపు 70 శాతం రుతుపవనాల పైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎల్ నినో ప్రభావం వల్ల ప్రధానంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల (కమోడిటీస్) దిగుబడి మరియు దేశవ్యాప్త వర్షపాత సరళి తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.
- ఈ ఏడాది సాధారణం కంటే 10 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదయ్యే అవకాశం ఉందని భారత వాతావరణ విభాగం అంచనా వేసింది.
- వర్షపాతం తగ్గడం వల్ల దేశంలోని 60 శాతం సాగుభూమి నీటి కొరతను ఎదుర్కొంటుంది. ఇది ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి క్షీణతకు, నిత్యావసరాల ధరల పెరుగుదలకు कारणమవుతుంది.
పశ్చిమాసియా సంక్షోభం, ఎరువుల కొరతతో పాటు ఎల్ నినో ప్రభావం తోడైతే భారత గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ తీవ్ర సవాళ్లను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.
చారిత్రక విపత్తులు మరియు హిందూ మహాసముద్ర ద్విధ్రువం:
- గతంలో 1876 నుండి 1878 మధ్య కాలంలో సంభవించిన సూపర్ ఎల్ నినో కారణంగా భారతదేశంలో తీవ్ర కరువు ఏర్పడి దాదాపు 50 లక్షల నుండి 96 లక్షల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
- అయితే, ప్రతి ఎల్ నినోసంవత్సరం కరువుకు దారితీయదు. 1951 నుండి 2022 మధ్య కాలంలో ఏర్పడిన 17 ఎల్ నినో సంవత్సరాలలో కేవలం 10 సంవత్సరాలలో మాత్రమే కరవు పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి.
- హిందూ మహాసముద్రంలో ఏర్పడే ఉష్ణోగ్రతల వ్యత్యాసాన్ని ఇండియన్ ఓషన్ డైపోల్ అంటారు. ఇది సానుకూల స్థితిలో ఉంటే ఎల్ నినో ప్రభావాన్ని తగ్గించి భారతదేశానికి మెరుగైన వర్షాలను అందిస్తుంది.
భౌగోళిక వాతావరణ శాస్త్రం మరియు పసిఫిక్ సముద్ర ప్రవాహాల లోతైన విశ్లేషణ:
- సముద్ర గతిశీలత మరియు ఎల్ నినో ప్రక్రియ:
- సాధారణ వాతావరణ పరిస్థితులలో భూమధ్యరేఖకు సమీపంలో తూర్పు నుండి పడమర వైపు బలమైన వ్యాపార పవనాలు వీస్తాయి. ఇవి వెచ్చని ఉపరితల జలాలను ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా తీరాల వైపు నెడతాయి.
- ఎల్ నినో సమయంలో ఈ వ్యాపార పవనాలు అసాధారణంగా బలహీనపడతాయి. దీనివల్ల పసిఫిక్ మహాసముద్రం పశ్చిమ భాగంలో పేరుకుపోయిన వెచ్చని నీటి ప్రవాహం తిరిగి తూర్పు వైపుగా ప్రవహించి, దక్షిణ అమెరికాలోని పెరూ తీరానికి చేరుకుంటుంది.
- ఈ వేడి నీటి ప్రవాహం సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలను పెంచి, వాతావరణంలో తేమను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని మార్చివేస్తుంది. ఫలితంగా తూర్పు పసిఫిక్ దేశాలలో భారీ వర్షాలు, వరదలు సంభవిస్తుండగా, పశ్చిమ పసిఫిక్ దేశాలైన భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియాల్లో తీవ్ర వర్షపాత కొరత, కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి.
- భారతదేశ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మరియు వ్యూహాత్మక సంసిద్ధత:
- ఉపగ్రహ ఆధారిత నిఘా వ్యవస్థ: భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ తన అత్యాధునిక ఉపగ్రహాల ద్వారా పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలను, సముద్రపు అలల గమనాన్ని మరియు వాతావరణంలోని మార్పులను ఇరవై నాలుగు గంటలూ నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తుంది.
- వ్యవసాయ ముందస్తు రక్షణ చర్యలు: ఉపగ్రహ సమాచారం ఆధారంగా దేశంలోని ఏ ప్రాంతాల్లో వర్షాలు కురిసే అవకాశం తక్కువగా ఉందో గుర్తించి, రైతులకు ముందే హెచ్చరికలు జారీ చేయడం జరుగుతుంది. తక్కువ నీటితో పండే ప్రత్యామ్నాయ పంటల సాగును ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
- నీటి సంరక్షణ ప్రణాళికలు: గతం కంటే ప్రస్తుతం దేశంలో జలాశయాలు, చెరువుల పునరుద్ధరణ, సూక్ష్మ నీటి పారుదల పద్ధతులు (చిలకరింపు, బిందు సేద్యం) బాగా మెరుగయ్యాయి. ఇది భూగర్భ జలాల సద్వినియోగానికి మరియు వర్షపాత కొరతను తట్టుకోవడానికి తోడ్పడుతోంది.
- ఆహార భద్రత మరియు నిల్వలు: ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితులలో ధరల నియంత్రణకు, ఆకలి కేకలు నివారించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం భారీ స్థాయిలో ఆహార ధాన్యాల బఫర్ నిల్వలను సమకూర్చుకుని సిద్ధంగా ఉంది.
ప్రస్తుత ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల మరియు వాతావరణ మార్పుల నేపథ్యంలో సూపర్ ఎల్ నినో వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు అంతర్జాతీయ సమాజం సమన్వయంతో వ్యవహరించాల్సి ఉంది. పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలను వేగవంతం చేయడం మరియు సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతులను అవలంబించడం ద్వారా మాత్రమే ఇలాంటి సహజసిద్ధ విపత్తుల తీవ్రతను తగ్గించి, మానవ జీవన సమతుల్యతను కాపాడుకోగలం.